Lubov Fleischeuer-Frenkel (1926 – 2015)

In het naoorlogse Lochem was Luba Fleischeuer een bekende en markante figuur. Iedereen kende Luba en zij kende bijna iedereen.

Den Haag

Lubov Frenkel (afgekort Luba, betekent liefde) werd geboren op 27 februari 1926 in Den Haag. Ze kreeg meteen een medaille als de 400.000ste inwoner van die stad.

Haar vader was Paul Frenkel, een begenadigd musicus afkomstig uit Moldavie. Hij zou pianist en assistent dirigent worden van het Joodsch Symphonie Orkest en na de oorlog leraar en directeur bij verschillende conservatoria.

Haar moeder was Johanna Hillegonda Catharina (‘Mus’) van der Meulen, jongste dochter van Wouter Wisso van der Meulen, onder meer wethouder en locoburgemeester van Den Haag. Mus was een verdienstelijk violiste en had zo haar man leren kennen.

Toen Luba vier jaar was overleed haar moeder, nog maar 31 jaar oud. Het meisje werd met hulp van een kinderjuffrouw door vader Paul en grootouders van der Meulen opgevoed.

Luba bezocht het 1e Vrijzinnig Christelijk Lyceum (VCL), dat in Den Haag gold als de school voor de hogere kringen. Heel veel later zouden de drie zonen van koningin Beatrix daar ook worden opgeleid. Op school werd haar liefde voor toneel en voordracht gewekt. Ze won, samen met Dimitri Frenkel Frank en Tob de Bordes, de eindronde van een voordrachtwedstrijd voor scholieren uit Noord en Zuid Holland.

Villa Mus

In 1941 werd de deftige Statenlaan waar de van der Meulens woonden Sperrgebiet vanwege de aanleg van de Atlantikwall. Alle bewoners moesten daar vertrekken. Nu had de familie een buitenhuis in de omgeving van Lochem, dus betrokken de grootouders van der Meulen villa Mus aan de Barchemseweg 94, waar al heel wat andere mensen waren ingekwartierd.

Villa Mus dateert uit 1906 en werd voor de familie van der Meulen gebouwd als vakantiewoning. In de buurtschap Langen, tegen Lochem aanleunend onderdeel van Barchem, hadden meer welgestelde westerlingen zo’n buitenverblijf. Ook in 1906 liet Elise van Essen-Seegers, vrouw van de Amsterdamse commissionair in effecten en assurantiën Engelbertus van Essen het naastgelegen huis de Kieszak bouwen. En het iets dieper in de bossen liggende huis Stoevenbelt kwam – eveneens in 1906 – in handen van Gerrit Tammo Jan de Jongh, (kinder)rechter in Rotterdam en later Amsterdam.

De vijftienjarige Luba verhuisde in datzelfde jaar 1941 met vader en stiefmoeder naar Amsterdam. Vader Frenkel had als Jood geen beroep meer en mocht niet vrij de straat op. Hij moest in Amsterdam onderduiken. Luba moest min of meer zichzelf zien te redden, reisde enkele malen tussen Amsterdam en Barchem en kwam in de hongerwinter op 24 december 1944 vanuit Amsterdam via de Afsluitdijk definitief naar villa Mus. Opa was inmiddels overleden en het huis, vol met vluchtelingen, was van tante Anna Diederika Augusta van der Meulen. Vaste bewoonster was ook Aletta Catharina Rahusen, secretaresse en gouvernante van de familie.

Na de oorlog ging Luba terug naar Den Haag om alsnog eindexamen gymnasium α te behalen en daarna vertrok ze voor een jaar naar Engeland. Daar vond ze werk in een hondenkennel. Werken met dieren zou ze nooit meer loslaten.

Barchem

In 1948 kwam Luba weer naar de ‘tantes’ Anna en Aletta in Barchem. In de Enk en de bossen kon ze genieten van het buitenleven. Ze hield (van) honden en vooral paarden.

Dat paardenmeisje leerde een boekenwurm kennen: Richard Louis Winand Joseph Fleischeuer was geboren in Heerlen, had enkele gedichten en vertalingen gepubliceerd en werkte in het antiquariaat Schierenberg in de Walderstraat in Lochem.

Hij trouwde met Luba en trok bij haar (en de tantes) in op villa Mus. In 1950 werd dochter Anita geboren en er zouden nog zeven kinderen volgen. De oude dames zochten na enige tijd meer rust en een goed heenkomen aan de overkant van de Barchemseweg.

Opvanghuis

De onrust die de dames verdreef kwam niet alleen door de kinderschaar van Luba en Richard, maar ook door de vele gasten aan tafel of die korter of langer op villa Mus werden opgevangen. Zoals een kind dat het thuis ongezellig had, daar weer een vriendin van of iemand die alleen was komen te staan… Steeds was er in villa Mus wel een plekje te vinden, al moesten de kinderen weer even inschikken en werd een slaapkamer in tweeën gedeeld.

Automobiel

Ergens in de vijftiger jaren kon Luba haar rijbewijs halen en er ging een wereld voor haar open. Tot op hoge leeftijd zou haar automobiel haar overal brengen waar ze wilde. Niet alleen in Lochem en omgeving, maar ook in het buitenland. Een van haar eerste verre tochten ging over de Alpen naar Italie om haar vader en stiefmoeder te bezoeken. In Lochem zwaaide ze vanuit haar autoraam naar iedereen die ze kende en waarschijnlijk ook naar wie ze niet kende.

Luba voelde zich sterk verbonden met het platteland en had een groot gevoel voor rechtvaardigheid. Toen aan de Schoneveldsdijk een echtpaar uit het westen was komen wonen en procedures begon tegen stank van de boerderij aan de overkant nam ze het recht in eigen hand: ze zocht een baksteen, stapte in haar auto en gooide die steen tegen een raam van die brutale Hollanders.

Richard

Niet alleen de tantes, maar ook echtgenoot Richard Fleischeuer kon moeilijk tegen de onrust in huis. Hij was bij Schierenberg vertrokken en was zijn eigen antiquariaat begonnen achter in de villa. Speciaal in boeken over wis- en natuurkunde, waarover hij internationale contacten had. Hij bemoeide zich zo min mogelijk met het huishouden en de kinderen en die ‘Perzische markt’ zoals hij dat noemde was hem op den duur te veel. Drie maanden na de geboorte van de jongste verliet hij het gezin.

Honden en paarden

Altijd waren er honden, paarden, geiten en ezels om het huis. Luba fokte Rottweilers en Shetland pony’s en later grotere New Forest pony’s. Op de flank van de Paasberg werden dat Easter Mountain pony’s. Ze was bestuurslid van de stamboekvereniging en fokte bijvoorbeeld de prijswinnende hengst Easter Mountain Didly Do met veel nakomelingen. Er waren elk jaar keuringen op het terrein van villa Mus.

 

Toneel

In de jaren 50 speelde Luba in het openluchttheater mee in stukken als Karel van Gelder of Maria van Ampsen. Daarin kwamen vaak paarden voor en het was handig dat Luba of de kinderen die zo van de andere kant van de Paasberg konden meenemen. Een jaarlijks terugkerende uitvoering was het kerstspel De Ster van Bethlehem in de Gudulakerk. Luba kon als de vertelster Eva met zoveel hartstocht op het publiek inpraten dat zoon Rein er bang van werd. Terwijl ze toch heel wat van haar gewend waren. ‘Moeder speelt altijd toneel’ zei dochter Anita eens.

Weer Richard

Villa Mus bleef een opvanghuis. Zelfs voor ex-man Richard nadat ook zijn tweede huwelijk was mislukt. Met een paar koffers stond hij voor het huis en een paar maanden lang vond hij onderdak. Moest een van de kinderen maar weer inschikken.

Noodlottige erfenis

Nog altijd was het huis eigendom van tante aan de overkant. En toen die in 1985 overleed was Lubaerfgenaam. Dat zou een mooi geschenk kunnen lijken, maar het bleek een blok aan het been. Na aftrek van erfrecht en schulden konden Luba en Anita (die bij haar was komen wonen) het zich niet veroorloven het huis aan te houden.

 

Villa Mus werd verkocht en op een in eigendom gehouden stukje grond gingen ze elk in een stacaravan wonen. Luba had voor de hare de letters M, U en S van het huis meegenomen.

Of het aangenaam was? In de zomer zeker, maar in de winter allerminst. Of het mocht? Wie zou het Luba aan willen doen om haar van deze plek weg te jagen?

 

Volhouder

Dertig jaar zou Luba het volhouden in haar caravan. In haar autootje op weg door Lochem met oog voor iedereen, totdat haar kinderen haar de autosleutel moesten afpakken. Tot op hoge leeftijd bezig met paarden en andere dieren.

Maar het leven in de caravan was natuurlijk niet goed voor de gezondheid. Er kwam in 2015 een moment dat het echt niet meer ging, maar dat ze weigerde haar plekje te verlaten. Nog twee weken werd ze in de Hoge Weide verzorgd. Zeer tegen haar zin en zonder de dood te kunnen afwenden.

Bronnen:

  • Een Ademtocht, G.B. Koster, Belvedere, 2001

  • Lange Levens, Marie-José Hillenaar, 2008

  • Persoonlijke herinneringen en fotocollectie van Anita Fleischeuer