De Drie Kieften
“Deze drie kieften kunnen u niet vermaken,
Kom binnen en proef de drank, die zal u beter smaken”
Lange jaren was deze spreuk, geschreven onder de afbeelding van drie kieviten, het naamkaartje van bovengenoemde herberg. Het schild hing aan de zijgevel van het pand en moest de vermoeide reiziger naar binnen lokken.
De afspanning annex boerderij behoorde tot 1760 tot de bezittingen van het kasteel Dorth, dat ongeveer 20 minuten noord-oostwaarts is gelegen, richting dorp Bathmen. In de Markevergadering van 1698 werd het café genoemd als “Den Kievit”.
De herberg is gesitueerd aan een kruispunt van wegen, namelijk de Lochemseweg / Joppelaan / Bathmenseweg / Driekieftenweg. De Driekieftenweg, destijds niet meer dan een karrenspoor, liep achter de herberg door in de richting van de huidige Schepersweg. Deze Driekieftenweg was toch een belangrijke “verkeersader”, want de weg maakte deel uit van de zogenaamde Hessenweg die van Duitsland naar het westen van Nederland liep.
Er waren overigens meer van die Hessenwegen. Vanaf de doorwaadbare plaats in de IJssel, ongeveer waar nu de nieuwe brug in de Al ligt, liep deze weg langs herberg De Pessink, stukje (huidige) Lochemseweg, Oude Larenseweg, Drie Kieftenweg in de richting van oud Harfsen. Daarna in de richting van de Spitholterbrug bij Almen.
Meester H.W. Heuvel zegt, dat de herberg was gelegen aan de rand van de grote heide en hierdoor een strategische plaats had. Tegenwoordig zou dit een plaats kunnen zijn voor bijvoorbeeld een Van der Valk-Motel.
De reiziger vanaf het oosten had een zware rit over de heide achter de rug en had behoefte om mens en dier even rust te gunnen. Het paard met rijtuig of koets kon in de nabijgelegen doorloopstal worden geplaatst, hetgeen gemakkelijk was bij het vertrek op de volgende dag. Het rijtuig hoefde immers niet gekeerd te worden, de paarden konden in de stal zo weer worden ingespannen en de reis kon worden voortgezet. De reiziger vanaf het westen kon, voordat hij de grote heide overstak, eerst nog een paar glèskes janever drinken, het koetsiersglas laten vullen of eventueel overnachten. De Drie Kieften stond bekend als een schone herberg met nette kamers en men maakte gaarne gebruik van deze accommodatie.
Na de aanleg van de Lochemseweg (1850) lag de herberg dus in feite aan een zessprong, doch erg druk zal het die jaren nog wel niet geweest zijn. Het café kende zijn vaste kring van klanten, die op hun route langs de herberg even aanlegden voor een glaasje.
Net als tegenwoordig in een motel werden er in de loop der tijden in deze herberg ook vergaderingen en andere evenementen gehouden. Elk jaar vonden er in de gelagkamer houtverkopingen plaats, hout dat werd aangevoerd van de huizen Dorth en Joppe en dat was bestemd als geriefhout voor de boeren in de omtrek. Het paardenfonds hield er elk jaar de schatting van paarden. Ook dit gebeuren zal best gelardeerd zijn geweest met een glèsken.
Verschillende verenigingen en instanties hielden in de gelagkamer, rondom de grote houtkachel, hun vergaderingen. De Bond van Kleermakers hield daar zelfs de jaarvergaderingen. Het was er vaak gezellig met muziek uit een echte speeldoos (waar je een muntje moest inwerpen), de voorloper van onze bekende juke-box.
Later had de gemeente Gorssel een bord aan de muur bevestigd. Hierop konden allerlei bekendmakingen worden gedaan van het gemeentehuis en ook particulieren gebruikten het bord wel voor hun berichten. Zo werd de herberg een beetje het centrum en een informatiebron voor de gehele buurtschap Joppe.
In 1760 kochten de heren Dirk, Albert en Teunis Kievit de herberg. Weer later kwam het huis in bezit van de eigenaar van huize Joppe. Omstreeks 1863 werd het weer verkocht en werd de familie Ten Have eigenaar en dat is zo gebleven tot februari 1983.
Gedurende de eerste jaren werd door hen de exploitatie als herberg gewoon voortgezet. Nieuwe activiteiten kwamen erbij, er werd jaarlijks in de maand augustus een boerenkermis gehouden met attracties als een “drèischuutjen” en een kop van Jut. Een en ander werd gecompleteerd met een aantal kramen, die soms tot aan het huis van de concurrent – Het Dorstige Hert – stonden.
Het moet in die tijd een groots evenement voor de bewoners uit de buurt zijn geweest; voor het feest, het dansen en de brandewien met suker werd goed gespaard. Menige jongen heeft daar tijdens de kermisdagen kennis gemaakt met zijn deerntje en zijn toekomstige vrouw gevonden. Het café had dus een duidelijke functie in die omgeving.
De kermisactiviteiten zijn gestopt tijdens de mobilisatie ten tijde van de Eerste Wereldoorlog. De kermis is later ook niet meer teruggekomen.
De animo van de eigenaren om de herberg als slaapplaats te exploiteren verminderde langzaam doordat vele reizigers door de aanleg van de Lochemseweg geen behoefte meer hadden aan overnachten. Het café werd nog wel enige jaren open gehouden totdat in 1948 ook dit onderdeel werd beëindigd. De zaak ging dicht en de drankvergunning werd verpacht aan de eigenaar van De Aanleg te Almen. Het uithangbord verdween van de gevel. Het is niet bekend waar dit is gebleven.
De laatste eigenaren waren drie ongetrouwde broers en hun ongehuwde zuster Riek. Deze laatste runde in feite het café, hoewel ze hiervoor eigenlijk niet zo geschikt was. Soms had ze geen zin om koffie te zetten of om chocolademelk te maken, ze zette de bezoeker liever een borreltje voor, dat was gemakkelijker en gauw klaar. De broers bemoeiden zich meer met het boerenbedrijf. Zij waren toen redelijk vooruitstrevend, want ze hadden zelfs een tractor, een eigen dorsmachine en een fokstier in de stal. Ze waren altijd bereid om buurtgenoten te helpen, doch zelf probeerden ze hun eigen boontjes te doppen, zonder hulp van anderen. Met verzekeringen hadden zij niets op. Je gaat toch geen premie mede voor anderen betalen! Later, toen er ziekte binnen de muren kwam, had dit voor hen nog grote financiële consequenties.
Na aanleg van de Lochemseweg en de toename van het autoverkeer bleek het kruispunt zeer onveilig, omdat door de schuur – doorloopstal – het uitzicht zeer beperkt was. De Lochemseweg was namelijk over het erf van de herberg gekomen, waardoor herberg en schuur door de weg werden gescheiden. Menig ongeval gebeurde daar, vaak was het slechte uitzicht de oorzaak.
In de jaren zestig is deze schuur dan ook afgebroken, waardoor de wegsituatie veiliger werd doch een stuk “antiek” verloren ging.
Naast de herberg werd toen in overleg met de gemeente Gorssel een nieuwe schuur gebouwd. Deze schuur staat nog steeds op het erf en detoneert sterk ten aanzien van het oude geheel. Die schuur past totaal niet in dat oude plaatje. Enige jaren geleden is er een nieuwe erfbeplanting aangebracht die intussen ook verzorging behoeft.
Op het kruispunt stond verder een prachtige ouderwetse richtingaanwijzer van de ANWB (compleet met het wapen van deze vereniging er bovenop). Deze richtingaanwijzer is enige keren beschadigd door aanrijdingen en tenslotte vervangen door een moderne paal met borden.
De oudste broer Ten Have is in 1977 gestorven. De middelste broer en zuster Riek werden enige jaren later opgenomen in een verpleeghuis. Deze broer is daar overleden. Riek Ten Have woonde tot haar dood op Het Enzerinck te Vorden, een afdeling van het Groot Graffel te Warnsveld. Zij is 24 februari 1993 op de leeftijd van 81 jaar overleden. De jongste broer, Gerrit Jan, zette het boerenbedrijf na de opname in het verpleeghuis van zijn broer en zus nog enige jaren voort. Hij overleed in februari 1983 op de leeftijd van 62 jaar. In de buurt was hij bekend als Jan van de Kievit. Hij was totaal vereenzaamd en niet zo erg zelfstandig. Hij was de jongste van de broers en werd altijd als zodanig behandeld. Erg vriendelijk zijn de broers niet voor hem geweest. Hij kwam altijd achteraan en moest de nare karweitjes opknappen. Als gevolg van deze jarenlange behandeling was hij erg op zichzelf en argwanend geworden. Toen hij alleen op de boerderij was overgebleven kon hij zich slechts met hulp van buurtgenoten en andere hulp als gezinsverzorging staande houden. Allen zijn op de begraafplaats van Gorssel begraven in het familiegraf van de Ten Haves.
Na de dood van Jan werd het boerenbedrijf van omstreeks 20 ha beëindigd, het land werd verkocht en de boerderij viel uit elkaar. Nog bij zijn leven heeft hij één van de twee éénroedige hooibergen verkocht aan een buurtgenoot en die heeft er later een vierroedige hooiberg met onderbouw van gemaakt. Hij staat nog steeds achter diens boerderij-huis aan de Koedijk te pronk.
De Drie Kieften kwam in 1983 in handen van de heer G. Peters uit Gorssel. Er zouden plannen hebben bestaan het huis af te breken en om op die plaats een bungalow te bouwen. Gelukkig is het daar niet van gekomen. Het huis heeft echter wel langdurig leeg gestaan. In die periode is het verschillende keren gekraakt voor illegale bewoning, kortdurend en soms ook wel wat langere tijd. In september 1983 is er ingebroken en zijn uit het huis 130 antieke tegels gestolen en nog een aantal vernield. Leegstand en geen onderhoud bevorderden de achteruitgang van het huis en de laatste jaren bood het geheel een troosteloze aanblik.
De herberg heeft verder geen bijzondere geschiedenis. Wel is er op 13 november 1746 een gruwelijke moord gepleegd. De toenmalige eigenaar, Hendrik Jan van Hummel, is door een uit het leger gedroste dronkaard, Jan Jacob Nissel, op beestachtige wijze met een bijl de schedel ingeslagen en vermoord. Zijn echtgenote werd ernstig verwond. Deze geschiedenis is eerder als “Roofmoord te Epse” in Ons Markenboek 1984, 2e jaargang nummer 4 beschreven door J. de Graaf.
Eigenaar Peters is enige jaren geleden overleden. Zijn zoon heeft thans besloten om de oude herberg weer nieuw leven in te blazen. Het huis naast de herberg wordt momenteel (1998 red) grondig gerestaureerd, verbouwd en voor bewoning gereed gemaakt. Het is de bedoeling, dat daarna de herberg wordt aangepakt en gerestaureerd. Wat de uiteindelijke bestemming wordt is nog onzeker. Mogelijk toch weer iets in de horeca.
Wij hopen dat ter zijner tijd wederom een bord met de afbeelding van drie kieviten aan de gevel zal worden geplaatst en dat de “nieuwe” De Drie Kieften nog jaren lang in Epse gevestigd zal blijven. In ieder geval als markant punt langs de Lochemseweg.
De tekst en enkele van de afbeeldingen zijn ongewijzigd overgenomen uit Ons Markenboek 1998-3.
De overige afbeeldingen zijn afkomstig van erfgoedcentrumzutphen.nl, delpher.nl en google streetview.