Gezigt op Gorssel door Peter Visser 1854

Een van de fraaiste schilderijen van Gorssel hangt in de Brink bij de kerk in Gorssel en laat ook de
kerk van vroeger zien. Het schilderij is gemaakt door Peter Visser, een markante schilder uit het
midden van de 19de eeuw. “Hij schilderde dorpsgezichten en boerderijen op de Oost-Veluwe, in
Salland en de Achterhoek. Zijn werk laat in panoramische overzichten en op een natuurgetrouwe
manier zien hoe de streek er in die tijd uit zag. Sommige van zijn beelden zijn uniek omdat de
fotografie nog maar net bestond. Daardoor laat zijn werk veel dingen zien waar geen foto’s van
bestaan. Interessant ook zijn de details in zijn schilderijen. Die geven een kijkje in de
landbouwgeschiedenis en het dagelijks leven in vroeger tijden”. Deze omschrijving van de schilder
komt van de website www.petervisser-schilder.nl waarop meer schilderijen te zien zijn.
In het schilderij van Gorssel zijn de beelden zeker ook uniek en zijn bijzondere details te zien en
dus hebben wij het schilderij eens goed onder de loep genomen.
Van Peter Visser weten wij dat hij tussen 1852 en 1855 in onze streek schilderde. Het schilderij van
Gorssel hebben wij gedateerd op 1854 op basis het feit dat hij dat jaar ook in Voorst heeft
geschilderd en op basis van het eerste detail wat ons opvalt in het schilderij: de palen en de draad
van de Rijkstelegraaf die rechts op het schilderij zijn te zien. Die werd voor het Gorsselse deel
namelijk aanbesteed op 22 juli 1853. Het was de eerste nutsvoorziening en dus een modern detail
voor die tijd die Peter Visser kon schilderen, te vergelijken met een 5G mast nu. Nu ons oog hierop
gericht is, gaan we het schilderij verder maar van rechts naar links bekijken.
Het is wel even goed om aan te geven waar Peter zal hebben gestaan. Dat is ongeveer op de rode
punt van bijgaand kaartje. De gele vlakjes zijn de gebouwen die hij geschilderd heeft.

Het gebouw rechts is logement de Roskam en de houten doorrijschuur die erbij stond. Hier werden
de karren en koetsen gestald van de reizigers die in de herberg bleven overnachten. Ze reden de
rijtuigen van de kant van de Roskam in de schuur en reden er de volgende dag weer van de
achterkant uit, de doorrijschuur had dus een aparte in- en uitgang.
Vanaf de uitgang liep een zandpad weer naar de hoofdweg, deze is ook op het schilderij te zien. De
hoofdweg, tegenwoordig de Hoofdstraat, werd in die tijd nog de Straatweg van Zutphen naar
Deventer genoemd en was de doorgaande weg in die tijd, de Roskam was dus gunstig gelegen.
Uitbaters in die tijd waren Jan Willem van der Meij en Jenneken Wansink. Zij waren van de 3e
generatie Van der Meij die sedert 1744 de Roskam beheerden en zijn ook op bijgaande foto te zien.
De boom voor de Roskam stond er ook al en kennen wij van de vele ansichtkaarten die later nog
van de Roskam zijn gemaakt.

Het volgende gebouw is de school met meesterwoning en was van oorsprong de kosterswoning en
wordt daarom de Kosterie genoemd. Hiervan is geen foto bekend, alleen toen op de plek van de
school al een nieuwe woning was gebouwd wat in 1890 zal zijn gebeurd. De school kan al in 1886
zijn afgebroken want toen werd aan de overkant van de weg de nieuwe school gebouwd op de plek
waar tegenwoordig nog steeds de Vullerschool staat.
De woning werd van oorsprong dus bewoond door de koster die deze baan combineerde met die
van schoolmeester. Zo woonde en werkte hier lange tijd Willem van der Meij, broer van Jan Willem
van der Meij van de Roskam. In 1830 werd hij uit de functie van onderwijzer ontslagen wegens
doofheid.
Omstreeks 1834 gaat Johannes Hubertus van Westendorp aan de slag als schoolonderwijzer en hij
bleef dit doen tot aan zijn pensioen en zo ook in 1854. Hij was gehuwd met Charlotta Gijsberdina
Bessem. Alhoewel hij alleen als schoolonderwijzer wordt geregistreerd is het wel haast zeker dat hij
toen ook de koster van Gorssel was.

En dan komen we bij de kerk die ogenschijnlijk wat hoger was gelegen. Verder zien wij tussen de
Kosterie en de kerk een omheind plantsoen met bomen.
De toren van de kerk stamt uit de 15e eeuw en is daarmee het oudste authentieke bouwwerk in
Gorssel. Het schip is meerdere keren herbouwd en op het schilderij zien wij het resultaat van de
laatste verbouwing van 1842 toen de kerk werd verbouwd en vergroot. Het bouwsel kon niet
iedereen bekoren en het werd dan ook wel de lelijkste kerk genoemd die er ooit in Gorssel heeft
gestaan, maar Peter Visser heeft er wel een mooi plaatje van gemaakt.
De verbouwing werd mede gefinancierd door koning Willem II die in 1842 op doorreis over de
Straatweg van Zutphen naar Deventer kwam en in Gorssel werd aangesproken door de toenmalige
dominee Coops wat resulteerde in een gift van 350 gulden. Joächimus Coops verhuisde in 1842 van
de Oude Pastorie in de Eesterhoek naar de Nieuwe Pastorie die gelijk met de verbouwing van de
kerk in 1842 werd gebouwd aan de overkant van de straatweg. Deze is niet te zien op het schilderij,
maar de boer die er op staat zal hem wel hebben gezien. Of keek hij met meer aandacht naar de
gewassen op het naastgelegen bouwland? Mogelijk was hij dan Antoni Martinus Braakman die op
de Smid woonde en daar zijn bouwland had liggen. Joächimus Coops verhuisde in 1842 van de
Oude Pastorie in de Eesterhoek naar de Nieuwe Pastorie die gelijk met de verbouwing van de kerk
in 1842 werd gebouwd aan de overkant van de straatweg. Deze is niet te zien op het schilderij, maar
de boer die er op staat zal hem wel hebben gezien. Of keek hij met meer aandacht naar de gewassen
op het naastgelegen bouwland? Mogelijk was hij dan Antoni Martinus Braakman die op de Smid
woonde en daar zijn bouwland had liggen.

Zie ook de website over Peter Visser.