Catechisatielokaal Lochem

Halverwege de Burgemeester Leenstraat in Lochem staat, omgeven door moderne architectuur, een opvallend onopvallend gebouwtje.

Onopvallend door zijn simpele vorm: zoals een kind een huisje tekent, met een deur in het midden, aan weerskanten een raam en misschien nog een raam of luik in de topgevel. Maar het opvallende zit hem juist in die gave eenvoud en bovendien in details uit de renaissance: terugspringende bekroningen van de raam- en deurkozijnen met een patroon van verschillend gekleurde bakstenen.

Het gaat om een in 1895 gebouwde ‘kapel’ waar de in 1894 in Lochem beroepen dominee Petrus Adrianus Riedel godsdienstoefeningen hield en vanaf 1899 jonge lieden voorbereidde op hun belijdenis. Het staat dan ook te boek als ‘catechisatielokaal’.

De kapel was gebouwd op een perceel in eigendom van aannemer Jan Olthoff. Die bezat meer grond aan de Burgemeester Leenstraat. Rechts van de kapel stichtte hij een gebouw met koffiekamer, toneelzaal en conciergewoning. Het gebouw kreeg de naam ‘De Toekomst’ en werd vanaf 1910 gehuurd door de Geheelonthoudersvereniging NVtAvADr (Nederlandse Vereniging tot Afschaffing van Alcoholische Dranken) oftewel ‘de Blauwe Knoop’.

De Toneelvereniging ‘Houdt Moed’ poseert voor De Toekomst. Op het vaandel van de NVtAvADr de tekst ‘Weest nuchteren en waakt’

Het catechisatielokaal heeft zeker tot in de twintiger jaren van de 20^e eeuw zijn functie behouden. Ook het Apostolisch genootschap maakte er in die periode geregeld gebruik van. Later was het plaats van samenkomst voor groeperingen verbonden aan het naastgelegen koffiehuis: socialistische jongeren, handwerkclubjes, geheelonthouders. Ook was het koffiehuis de bakermat van tafeltennisvereniging ‘De Toekomst’. Mogelijk werd zo’n groep gebruikers in 1946 voor de deur geportretteerd.

Toen in 1968 het doek viel voor ‘De Toekomst’ kwamen alle panden van Othoff in (verschillende) andere handen. Het catechisatielokaal werd door Herman(?) Zwiers ingericht als timmerwerkplaats en van 1975 tot 1994 was er confectieatelier ANKA gevestigd van B. Kaptein-Analbers met zo’n zes medewerksters. Toen vervolgens makelaar Koller een koper zocht voor het Catechisatielokaal meldde zich Henk Camstra, leraar Engels aan de Rijks Scholen Gemeenschap. Het leek hem een ideale plek voor het atelier van zijn dochter Noor, keramist en restaurator van aardewerk, steengoed en porselein. En zo geschiedde.

Enkele jaren later klopte onaangekondigd een projectontwikkelaar aan bij het atelier en meldde plompverloren dat het gebouwtje gesloopt zou gaan worden.

Aan de Burgemeester Leenstraat was na de oorlog al heel wat veranderd. Aan de kant van de Albert Hahnweg was een brandweerkazerne met dienstwoning gebouwd en de 11 kleine huisjes aan de kant van de Olyslagweg waren vervangen door een rijtje ‘jaren vijftig’ woningen. En nu stonden er rond 1998 weer nieuwe plannen op stapel: de brandweerkazerne kreeg een nieuw gebouw aan de Albert Hahnweg en maakte daarmee plaats voor een nieuwe drukkerij van Lammerdink. Die laatste verliet dus het pand waar het Geheelonthouders koffiehuis was begonnen. De naoorlogse rijtjeshuizen moesten worden vervangen. Het witte huis van Rianne Abbink tussen brandweer en het lokaal was al gesloopt. En als nu ook het koffiehuis en het lokaal nog zouden verdwijnen was de weg vrij voor een complete vernieuwing van de westelijke straatwand.

Maar Noor en haar familie lieten zich niet zomaar verjagen en zij wisten, juridisch gesteund, de plannenmakers ervan te overtuigen dat dit bouwkundig erfgoed ingepast kon worden in de nieuwe bebouwing. En dus restaureert Noor Camstra er tot op de dag van vandaag voor musea en particulieren en herstelde zij bijvoorbeeld voor het Historisch Genootschap twee grote plateelschotels, in 1933 gemaakt ter gelegenheid van 700 jaar Lochem en sindsdien gebroken en gebarsten.

Bronnen:

• Geloof in Lochem, Gemeente Lochem, 2024.

• Een Eeuw Burgerzin, Stichting de Garve, 2000.

• De Houtwal en Catechisatielokaal, Extra 1984.

• Beeldcollectie Historisch Genootschap Lochem Laren Barchem.

• Facebook Lochem Verleden in Beeld.