De mummies en crypte van Almen
Eén van de meest bijzondere plekken in Nederland bevindt zich in Almen. Onder het koor van de Protestantse kerk, om precies te zijn. Daar ligt namelijk een crypte met de natuurlijk gemummificeerde lichamen van achttien leden van twee adellijke families uit Almen. Anders dan bijvoorbeeld in Gorssel heeft de grafkelder in de kerk van Almen de tand des tijds doorstaan. Extra bijzonder is dat we weten wie de mensen zijn die er liggen en hoe ze er bij leven uit hebben gezien. De namen van de bijgezette overledenen staan namelijk op hun kisten en hun geschilderde portretten zijn bewaard gebleven.
De crypte in Almen is een van de zes grafkelders in Nederland waar natuurlijke menselijke mummies zijn gevonden. De bekendste is die in Wieuwerd in Friesland die in 1765 werd ontdekt en waar elf natuurlijke menselijke mummies lagen van, waarschijnlijk, labadisten (volgelingen van de Franse prediker Jean de Labadie) en waarvan er helaas nog maar vier over zijn.
Dat er in de Almense crypte mummies konden ontstaan is te danken aan de uitstekende omstandigheden voor mummificatie. De crypte is zodanig geconstrueerd dat er een natuurlijke luchtstroom te voelen is. Dit komt door twee ventilatieopeningen recht tegenover elkaar, één in de noordelijke- en één in de zuidelijke buitenmuur van de kerk.
De doodskisten zelf staan op balken die weer op zuiltjes rusten. Hierdoor kan de luchtstroom ook onder de kisten komen. Naast deze voortdurende stroom van droge, verse lucht heeft ook het feit dat de grafkelder is afgesloten voor publiek bijgedragen aan het behoud van de lichamen. Voor zover we weten zijn de mummies, inclusief de kleding die zij dragen en de kistbekleding, goed geconserveerd gebleven. Dit maakt de Almense crypte van groot (cultuur)historisch belang.
De eerste verhalen over de mummies
Naar alle waarschijnlijkheid is de crypte eind zeventiende of begin achttiende eeuw aangelegd in opdracht van Christiaen Carel van Lintelo als grafkelder voor zijn familie. In 1829 wordt het bij Koninklijk Besluit verboden om in kerken te begraven en in 1849 wordt de crypte ‘voorgoed’ dichtgemetseld. Langzaamaan raken de doden in de vergetelheid. Toch weten sommige mensen zichzelf middels hak- en breekwerk toegang te verschaffen tot de crypte en komen de verhalen over mummies op gang
De eerste schriftelijke berichten dateren uit 1952 en 1962 en gaan terug op een onderzoek naar de kelder uit 1915. Een krantenbericht uit 1952 maakt melding van de mummies, maar gaat er verder niet op in. In een krantenartikel uit 1962 komen twee Almenaren op leeftijd aan het woord die vertellen hoe ze in hun jeugd met eigen ogen mummies hebben gezien. Ze beschrijven een vrouw met een kind op de arm, een man in ouderwetse kleding, en hoe zacht de wang van de man aanvoelde…
Wie liggen er in de crypte?
De lichamen in de crypte zijn die van leden van twee adellijke families uit Almen: de familie Van Lintelo en later de familie Van Oyen. De oudste bekende bijzetting is uit 1714 en betreft Frederik Wilhelm van Lintelo, een zoontje van Christiaen Carel. Het jongetje werd in Berlijn geboren en gestorven alwaar zijn vader verbleef tijdens zijn missie voor de erfenis van koning-stadhouder Willem III. Frederik Wilhelm werd speciaal naar Almen gebracht en in de crypte bigezet. In de jaren daarna volgen meer familieleden, onder wie Christiaen Carel zelf en later ook zijn verwanten. In 1768 wordt de laatste Van Lintelo in de crypte begraven. Daarna neemt de familie Van Oyen de Almense crypte in gebruik. De laatst bekende bijzetting in de crypte wordt uitgevoerd in 1817.
Links een krantenknipsel uit de Leeuwarder Courant september 1962
Nieuw onderzoek: zijn er echt mummies?
In 2019 wordt voorzichtig onderzocht of er inderdaad mummies in de crypte zijn. Zonder iets te beschadigen kunnen twee kisten een beetje worden geopend. In beide blijken goed bewaarde mummies met kleding aan te liggen.
De foto’s die van hen worden gemaakt, blijven uit respect voor de overledenen geheim. Alleen een gemummificeerd vogeltje, gevonden onder één van de kisten, wordt aan het publiek getoond.
Ook wordt al snel duidelijk dat de kelder én de inhoud ervan in slechte staat zijn. De achtergelaten rommel in de crypte levert een brandgevaarlijke situatie op. Daarom wordt in 2021 een speciale, zorgvuldig uitgevoerde schoonmaak gehouden. De gemeente Lochem steunt dit initiatief met een eenmalige subsidie. Tijdens de schoonmaak wordt meteen ook een verkennend onderzoek gedaan. Dat onderzoek laat zien dat de situatie nog ernstiger is dan gedacht. Vooral het gewelf en de boog boven de dichtgemetselde ingang zijn in slechte staat. De stenen zijn zelfs zo verzwakt dat er direct een stut moet worden geplaatst om instorten te voorkomen.
Ook in de rest van de crypte zijn er grote problemen: de bouwconstructie is kwetsbaar, de draagconstructies van de kisten zijn beschadigd en ook de mummies zelf hebben zorg nodig. Het is duidelijk: de crypte moet worden hersteld, onderhouden en onderzocht. Om dit in de praktijk te brengen, wordt Stichting Almens Crypte in 2021 in het leven geroepen.
Waardestellend onderzoek moet inzicht bieden
Onlangs ontving de Stichting een eenmalige subsidie van 11.000 euro van de gemeente Lochem. Dat geld is nodig om de voorbereidingen te bekostigen voor verder onderzoek naar de cultuurhistorie van de crypte en de renovatie. Dit zogenoemde waardestellend onderzoek kost veel geld omdat er bouwkundige en archeologische specialisten moeten worden ingehuurd die hun werk onder zeer moeilijke omstandigheden dienen uit te voeren.
Immers, de toegang tot de kwetsbare crypte is lang geleden dichtgemetseld waardoor de grafkelder alleen via een ventilatierooster kan worden betreden. Dankzij deze subsidie van de gemeente kan de Stichting dit initiatief verder ontwikkelen, samen met partijen als de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, de provincie Gelderland en Erfgoed Gelderland.
Tentoonstelling in Museum STAAL
Uiteindelijk is het de bedoeling van Stichting Almens Crypte dat het ‘grote publiek’ kennisneemt van dit kostbare stukje cultureel erfgoed in de Achterhoek. Nee, niet door de crypte ‘open te gooien’, want dat zou de doodssteek zijn voor deze kwetsbare schat. Maar met een digitale tentoonstelling in Museum STAAL, recht tegenover de kerk, die de mensen in de crypte en hun verhalen weer tot leven brengt.
Bron: Stichting Almens Crypte, teksten Aestimatica.
Wilt u Stichting Almens Crypte steunen in haar missie om de eeuwenoude crypte te herstellen en te behouden voor de toekomst, word dan donateur van Stichting Almens Crypte. De stichting is een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI) waardoor uw gift aftrekbaar is van de belasting.
Zie ook het volgende onderzoeksrapport: